Endişelenmenin kanser yaptığını gösteren tutarlı bir kanıt yok. Endişenin tehlikeli olduğu inancı ise kaygıyı besleyebilir.
🧠 İngiltere'de 1.330 kişilik temsili bir örneklemde stres, kanserin efsane nedenleri arasında en sık onaylanan maddeydi (%43). Psikiyatride bu tür bir inancın adı var: olumsuz metakognitif inanç, yani düşüncenin kontrol edilemez ve tehlikeli olduğuna dair inanç (Wells'in metakognitif modeli).
🔬 Büyük izlemler stresle kanser arasında tutarlı bir bağ bulmadı. Avrupa'da 116.056 çalışanın ortanca 12 yıl izlendiği 12 çalışmada iş stresi genel kanser riskiyle ilişkili bulunmadı. 106.000 kadınlık İngiliz izleminde algılanan stres sıklığı meme kanseri riskiyle ilişkili değildi. Tablo tek yönlü de değil: bazı birleşik analizler ilişki buldu. Yazarlar temkin önerdi: olumlu sonuç daha kolay yayımlanıyor olabilir, fark edilmemiş bir kanser kaygı yaratıyor olabilir. Bir sınır da var: bu çalışmalar endişeyi değil stresi ve kaygıyı ölçtü. Asıl dikkat çeken bulgu inancın kendisiyle ilgili: Türkiye'de 172 kişilik bir izlemde bu inancı güçlü olanlarda kaygı ve depresyon sonradan daha çok arttı.
🧭 Atılabilecek adımlar: dikkatini gerçek risk etkenlerine ver. "Endişem beni hasta eder" düşüncesini sınanabilir bir inanç olarak ele al. Endişeyi günün belirli bir saatine ertele; yaygın anksiyete bozukluğunda bu uygulama endişeyi azalttı. Ertelemeyi "şu olursa, şunu yaparım" planına bağla. Endişe uzun sürüyorsa yardım al: yaygın anksiyete bozukluğu tanılı hastalarla tek bir çalışmada iyileşme metakognitif terapide %65, bilişsel davranışçı terapide %38'di.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar:
Shahab ve ark. (2018), Eur J Cancer
Wells ve Cartwright-Hatton (2004), Behav Res Ther
Heikkilä ve ark. (2013), BMJ
Schoemaker ve ark. (2016), Breast Cancer Res
Chida ve ark. (2008), Nat Clin Pract Oncol
Wang ve ark. (2020), Mol Psychiatry
Sun ve ark. (2017), Eur Psychiatry
Yılmaz, Gençöz ve Wells (2011), J Anxiety Disord
Krzikalla ve ark. (2024), Clin Psychol Eur
McCarrick ve ark. (2025), Psychol Health
Nordahl ve ark. (2018), BJPsych Open