इस पृष्ठ का अनुवाद तैयार किया जा रहा है; अभी मूल तुर्की पाठ दिखाया जा रहा है। मूल पढ़ें
← ब्लॉग पर वापस जाएंमेटाकॉग्निटिव थेरेपी में वस्तु मोड और मेटाकॉग्निटिव मोड: विचार को वास्तविकता की तरह अनुभव करना बनाम उसे मन में घटने वाली एक घटना के रूप में देखना
MKT’de nesne modu, düşünceyi gerçeğin kendisi gibi yaşamaktır. Metakognitif mod ise ona zihinde bir olay gibi bakmaktır.
🧠 Metakognitif terapi (MKT), Adrian Wells’in geliştirdiği bir yaklaşım. Nesne modunda düşünce doğrudan bir algı gibi yaşanır ve bir olgu gibi ele alınır; kişi düşüncenin içindedir. Metakognitif modda aynı düşünce zihindeki bir olay ya da uyarandır; kişi onun dışına adım atar. “Bir felaket olacak” ile “bir felaket olacağı düşüncesi geldi” arasındaki fark budur.
Nesne modunda zihin düşünceyle uğraşır. Wells bu uğraşı bilişsel dikkat sendromu olarak tanımlar: endişe, ruminasyon (zihinsel geviş) ve tehdit izleme. Bu döngüyü “düşüncelerimi kontrol edemem” ya da “bu düşünceler tehlikeli” gibi metakognitif inançlar ayakta tutar.
📊 Kanıt umut verici ama tek yönlü değil. 21 MKT çalışmasını içeren güncel bir meta analizde MKT, tedavisiz bekleme grubuna (g = 1,84) ve diğer bilişsel davranışçı terapilere (g = 0,43) göre daha etkili bulundu (g etki büyüklüğüdür: 0,2 küçük, 0,8 büyük). Yazarlar, yöntem eksikleri nedeniyle MKT’yi “muhtemelen etkili” diye niteliyor. Daha önceki bir meta analizde depresyonda MKT, bilişsel davranışçı terapiden üstün bulunmadı. Moda geçişin ana tekniği olan ayrık farkındalığı (detached mindfulness) tek başına sınayan üç küçük klinik çalışmada belirtiler belirgin azaldı; yazarlar kanıtı “sınırlı” buluyor.
🌿 Ayrık farkındalık düşünceyi bastırmak ya da tartışmak değildir. Terapide öğretilen egzersizlerden bazıları: düşünceyi “bir düşünce geldi” diye adlandırmak, ona karışmamak, kaplan görevi (bir kaplanı canlandırıp yönlendirmeden izlemek), düşünceleri bulutlara yazılmış gibi geçip giderken izlemek ve endişeyi sonraya ertelemek. Belirtiler ağırsa bir uzmana başvurun.
Bu içerik tanı ya da tedavi tavsiyesi değildir.
Kaynaklar:
Wells A (2019). Frontiers in Psychology, 10:2621.
Andersson E ve ark. (2025). Cognitive Behaviour Therapy, 54(2).
Philipp R ve ark. (2019). Clinical Psychology & Psychotherapy, 26(2).
Myers SG, Solem S (2026). Frontiers in Psychiatry, 17:1771705.
Rees CS, van Koesveld KE (2008). J Behav Ther Exp Psychiatry, 39(4).