# İlaç iyi geldi diye DEHB var mı demektir? Tanıyı neyin koyduğu ve ilaçtan ne beklenebileceği

- URL: https://alisanburak.com/es/i-lac-iyi-geldi-diye-dehb-var-mi-demektir-taniyi-neyin-koydugu-ve-ilactan-ne-beklenebilecegi
- Language: es
- Last updated: 2026-11-16
- Page title: İlaç iyi geldi diye DEHB var mı demektir? Tanıyı neyin koyduğu ve ilaçtan ne beklenebileceği | Assoc. Prof. Dr. Alişan Burak Yaşar

> Sık sorulan bir soru: "Dikkat ilacı bana iyi geldi, demek ki DEHB'im var mı?" Tersi de sorulur: "İlaç işe yaramadı, o hâlde DEHB'im yok." Bu yazıda ikisini

La traducción de esta página se está preparando; por ahora se muestra el original en turco. [Leer el original](https://alisanburak.com/i-lac-iyi-geldi-diye-dehb-var-mi-demektir-taniyi-neyin-koydugu-ve-ilactan-ne-beklenebilecegi)

[← Volver al blog](https://alisanburak.com/es/blog)

# İlaç iyi geldi diye DEHB var mı demektir? Tanıyı neyin koyduğu ve ilaçtan ne beklenebileceği

16 de noviembre de 2026Güncel Makaleler

Sık sorulan bir soru: "Dikkat ilacı bana iyi geldi, demek ki DEHB'im var mı?" Tersi de sorulur: "İlaç işe yaramadı, o hâlde DEHB'im yok." Bu yazıda ikisinin de neden doğru olmadığını, tanının nasıl konduğunu ve tedavide ne bildiğimizi anlatıyorum.

## DEHB nedir, ne zaman sorun sayılır?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB, İngilizcesi ADHD) çocuklukta başlayan, dikkati, hareketliliği ve dürtüleri ilgilendiren bir durumdur. Toplum örneklemlerinde yapılan çalışmaları birleştiren bir analizde, dünya genelinde çocuk ve ergenlerde görülme sıklığı yüzde 3,4 olarak hesaplandı; güven aralığı yüzde 2,6 ile 4,5 arasındaydı ve sonuçlar çalışmanın yöntemine göre belirgin biçimde değişiyordu (Polanczyk ve ark., 2015). DEHB çoğu kez yetişkinliğe, hatta ileri yaşa kadar sürer (Kooij ve ark., 2019).

Gündelik hayatta şöyle görünebilir:

- Sıkıcı bir işe başlamakta ve onu bitirmekte zorlanmak, işleri son ana bırakmak
- Anahtar, telefon, evrak gibi eşyaları sık kaybetmek
- Konuşma ya da okuma sırasında aklın başka yere kayması
- Uzun süre oturmakta zorlanmak, içten içe kıpır kıpır hissetmek
- Sözü kesmek, sırasını beklemekte zorlanmak, düşünmeden karar vermek
- Randevu ve teslim tarihlerini kaçırmak

Bunların bir kısmı herkeste zaman zaman olur. Sorun sayılması için belirtilerin çocukluktan beri sürmesi, birden fazla ortamda (ev, okul, iş) görülmesi ve hayatı gerçekten zorlaştırması gerekir.

## Ne zaman ve kime başvurmalı, değerlendirmede ne olur?

Bu güçlükler okulda, işte ya da ilişkilerde tekrar tekrar sorun çıkarıyorsa bir değerlendirme istemek yerindedir. Çocuklar için çocuk ve ergen psikiyatristine, yetişkinler için psikiyatriste başvurulabilir.

Değerlendirme tek bir testten ya da tek bir ilaç denemesinden oluşmaz. Hekim belirtilerin ne zaman başladığını, hangi ortamlarda görüldüğünü ve günlük hayatı ne kadar etkilediğini sorar. Kaygı, depresyon, uyku sorunları gibi benzer görünen durumlar ayrılır. Mümkünse aileden ya da yakınlardan bilgi alınır; eski okul karneleri ve öğretmen notları işe yarar. Yetişkinlerde tarama ve tanı için geliştirilmiş araçlar vardır (Kooij ve ark., 2019).

## İlacın iyi gelmesi neden tanıyı doğrulamaz?

Uyarıcı ilaçların (stimülanlar) etkisi DEHB'ye özgü değildir. Bir deneyde DEHB'si olmayan 14 erkek çocuğa tek doz uyarıcı ilaç verildi; hareketlilik ve tepki süresi azaldı, bilişsel testlerde performans arttı (Rapoport ve ark., 1978). Aynı ekibin sonraki çalışmasında ilaç, hiperaktif olan ve olmayan erkek çocuklarda ve genç erkeklerde benzer biçimde etki ediyor göründü (Rapoport ve ark., 1980).

Yetişkin verisi de aynı yönde. Bir denemede 32 DEHB'li ve 26 sağlıklı yetişkin aynı testlere girdi; metilfenidat alanların sayı dizisi hatırlama puanı plasebo alanlardan yüksekti ve tanının puana etkisi yoktu (Agay ve ark., 2010). Yazarların sonucu, bu artışın DEHB'ye özgü olmadığıydı.

Peki tanısı olmayan birinde ne olur? Etki küçük, risk gerçek. 48 çalışmayı ve 1.409 sağlıklı kişiyi birleştiren toplu analize göre, uyarıcı ilaçların kendini durdurma becerisi ve bellek üzerindeki etkisi büyük olasılıkla mütevazı (Ilieva ve ark., 2015). Üstelik kişinin algıladığı fayda, testlerde ölçülenden büyük çıkıyor (Ilieva ve ark., 2013). Ama ilacın etkisi tanısı olmayan çocuklarda ve yetişkinlerde de görüldüğü için (Rapoport ve ark., 1978; Agay ve ark., 2010) "ilaç odaklattı" gözlemi tanıyı doğrulamaz; bu yüzden ilaç yanıtı tanı testi değildir.

## İlaç işe yaramadıysa DEHB yok mu demektir?

Hayır. İlk denenen ilaç ya da doz uymayabilir. Eski ve tek bir çalışmada, DEHB'li 48 erkek çocuğa iki ayrı ilaç ve geniş bir doz aralığı denendi; sonunda yalnız birine ilaca devam önerilmedi (Elia ve ark., 1991). Bu çalışma küçük ve eskidir, bugünün tedavi seçeneklerini yansıtmaz. Yine de verdiği mesaj açıktır: ilk denemenin tutmaması tanının yanlış olduğunu göstermez.

## Tedavi seçenekleri ve kanıtın gücü

**İlaç tedavisi.** İlaç tanı koymaz, ama doğru tanıda belirtileri hafifletir. 133 çift kör çalışmayı birleştiren geniş bir analizde, çocuk ve ergenlerde incelenen ilaçların hepsi yaklaşık 12. haftada hekim değerlendirmesinde plasebodan üstündü (Cortese ve ark., 2018). Yetişkinlerde amfetaminler, metilfenidat, bupropion ve atomoksetin plasebodan üstündü, modafinil değildi; kanıtın güveni ise karşılaştırmaya göre yüksekten çok düşüğe kadar değişiyordu (Cortese ve ark., 2018). Hangi ilacın, hangi dozda başlanacağına ya da değiştirileceğine hekiminizle birlikte karar verilir.

**İlaç dışı yaklaşımlar.** Diyet ve psikolojik yöntemleri inceleyen 54 randomize çalışmalık bir toplu analizde, davranışçı müdahaleler, nörofeedback ve bilişsel egzersiz programları için değerlendirenin tedaviyi büyük olasılıkla bilmediği ölçümlerde temel DEHB belirtileri üzerindeki etkisi anlamlı kalmadı (Sonuga-Barke ve ark., 2013). Yazarlar, bunların temel belirtiler için tedavi olarak önerilebilmesi için daha sağlam kanıt gerektiğini belirtiyor (Sonuga-Barke ve ark., 2013). Bu sonuç yalnız temel DEHB belirtileriyle ilgilidir; yani bu yöntemlerin temel belirtiler üzerindeki etkisi için kanıt henüz zayıftır.

## Sizin yapabilecekleriniz

- Başkasının ilacını denemeyin. Hem tanı yerine geçmez hem de hekim gözetimi olmadan ilaç kullanmak demektir. Reçetesiz kullanım hem yasal hem tıbbi risk taşır.
- Değerlendirmeye giderken belirtilerin ne zamandan beri olduğunu, hangi ortamlarda zorlandığınızı not alın. Çocukluğunuza dair eski karneler ya da aile anlatıları işe yarar.
- İlaç kullanıyorsanız ve uymadığını düşünüyorsanız, kendiniz bırakmadan önce hekiminizle doz ya da ilaç değişikliğini konuşun.
- İlaç iyi geliyor diye tanıyı kesinleşmiş saymayın; iyi gelmiyor diye de vazgeçmeyin. İkisi de değerlendirmenin parçası olarak konuşulur.

## Bilmediklerimiz

Bu yazıda anılan deneylerin bir kısmı tek doz ilaçla ve laboratuvar testleriyle yapıldı (Rapoport ve ark., 1978; Agay ve ark., 2010). Bu, günlük hayattaki uzun süreli etkiyi tam yansıtmayabilir. İlaçların karşılaştırıldığı geniş analizde de 26. ve 52. haftalar için yeterli veri bulunamadı; uzun dönem etkiler hâlâ araştırılması gereken bir konu (Cortese ve ark., 2018).

## Kısaca

- İlacın iyi gelmesi DEHB tanısını doğrulamaz; etki DEHB'ye özgü olmadığı için ilaç yanıtı tanı testi değildir. Tanısı olmayan kişide etki küçük, risk gerçektir.
- İlk ilacın uymaması da tanıyı dışlamaz; eski ve tek bir çalışmada iki ilaç ve geniş doz aralığı denendiğinde DEHB'li 48 çocuktan yalnız birine ilaca devam önerilmedi.
- Tanıyı belirtilerin çocukluktan beri ve birden fazla ortamda sürüp sürmediğine bakan ayrıntılı bir değerlendirme koyar.
- Doğru tanıda incelenen ilaçların çoğu kısa dönemde plasebodan üstündü; kanıtın güveni karşılaştırmaya göre değişir, uzun dönem verisi sınırlıdır.
- İlaç kararı ve değişikliği hekiminizle birlikte verilir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tanı ya da tedavi yerine geçmez.

## Kaynaklar

1. Rapoport JL, Buchsbaum MS, Zahn TP, ve ark. (1978). Dextroamphetamine: cognitive and behavioral effects in normal prepubertal boys. Science, 199(4328), 560-563. [https://doi.org/10.1126/science.341313](https://doi.org/10.1126/science.341313) · PMID 341313
2. Rapoport JL, Buchsbaum MS, Weingartner H, ve ark. (1980). Dextroamphetamine. Its cognitive and behavioral effects in normal and hyperactive boys and normal men. Archives of General Psychiatry, 37(8), 933-943. [https://doi.org/10.1001/archpsyc.1980.01780210091010](https://doi.org/10.1001/archpsyc.1980.01780210091010) · PMID 7406657
3. Agay N, Yechiam E, Carmel Z, Levkovitz Y. (2010). Non-specific effects of methylphenidate (Ritalin) on cognitive ability and decision-making of ADHD and healthy adults. Psychopharmacology, 210(4), 511-519. [https://doi.org/10.1007/s00213-010-1853-4](https://doi.org/10.1007/s00213-010-1853-4) · PMID 20424828
4. Ilieva IP, Hook CJ, Farah MJ. (2015). Prescription stimulants' effects on healthy inhibitory control, working memory, and episodic memory: a meta-analysis. Journal of Cognitive Neuroscience, 27(6), 1069-1089. [https://doi.org/10.1162/jocn_a_00776](https://doi.org/10.1162/jocn_a_00776) · PMID 25591060
5. Cortese S, Adamo N, Del Giovane C, ve ark. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a systematic review and network meta-analysis. Lancet Psychiatry, 5(9), 727-738. [https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18](https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18))30269-4 · PMID 30097390
6. Elia J, Borcherding BG, Rapoport JL, Keysor CS. (1991). Methylphenidate and dextroamphetamine treatments of hyperactivity: are there true nonresponders? Psychiatry Research, 36(2), 141-155. [https://doi.org/10.1016/0165-1781(91](https://doi.org/10.1016/0165-1781(91))90126-a · PMID 2017529
7. Polanczyk GV, Salum GA, Sugaya LS, ve ark. (2015). Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 56(3), 345-365. [https://doi.org/10.1111/jcpp.12381](https://doi.org/10.1111/jcpp.12381) · PMID 25649325
8. Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L, ve ark. (2019). Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry, 56, 14-34. [https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001](https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001) · PMID 30453134
9. Sonuga-Barke EJ, Brandeis D, Cortese S, ve ark. (2013). Nonpharmacological interventions for ADHD: systematic review and meta-analyses of randomized controlled trials of dietary and psychological treatments. American Journal of Psychiatry, 170(3), 275-289. [https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2012.12070991](https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2012.12070991) · PMID 23360949
10. Ilieva IP, Boland JE, Farah MJ. (2013). Objective and subjective cognitive enhancing effects of mixed amphetamine salts in healthy people. Neuropharmacology, 64, 496-505. [https://doi.org/10.1016/j.neuropharm.2012.07.021](https://doi.org/10.1016/j.neuropharm.2012.07.021) · PMID 22884611

[Bu konunun sunum dosyasını (PDF) indirin](https://panel.alisaninblogu.com/medya/20261116-083410-dehb-ilacina-verilen-yanit-taniyi-dogrular-mi.pdf)

Erişkin DEHB hakkında genel bilgi: [Erişkin DEHB](https://alisanburak.com/es/dehb-dikkat-eksikligi-psikiyatrist)

[← Önceki Smart Therapy hipotezi ne önerir: protokolü değil değerlendirmeyi standartlaştıran beş basamaklı bir psikoterapi çerçevesi](https://alisanburak.com/es/smart-therapy-hipotezi-ne-onerir-protokolu-degil-degerlendirmeyi-standartlastiran-bes-basamakli-bir-psikoterapi-cercevesi)

---

Kaynak / Source: https://alisanburak.com/es/i-lac-iyi-geldi-diye-dehb-var-mi-demektir-taniyi-neyin-koydugu-ve-ilactan-ne-beklenebilecegi

İletişim / Contact: Bağdat Caddesi, Veli Güneysu Apt. No:453 K:4 D:9, Suadiye / Kadıköy, İstanbul · +90 532 642 95 25 · info@alisanburak.com · https://alisanburak.com/bagdat-caddesi-psikoterapi-iletisim
